Frankrijk
Officieel de Franse Republiek (Frans: République française), is een land in West-Europa en qua oppervlakte het op twee na grootste Europese land. Frankrijk ligt tussen het Kanaal, de Atlantische Oceaan en de Golf van Biskaje (in het westen), België en Luxemburg (in het noorden), Duitsland, Zwitserland en Italië (in het oosten) en Spanje, Andorra, de Middellandse Zee en Monaco in het zuiden. Ook het eiland Corsica in de Middellandse Zee, behoort tot Frankrijk alsook vele overzeese gebieden. De hoofdstad van Frankrijk is Parijs, verreweg de grootste stad van het land.
Geografie
Ruimtelijke indeling
De historisch gegroeide 29 provincies van Frankrijk werden na de Franse Revolutie afgeschaft, waarvoor in het Europese deel van Frankrijk 95 departementen in de plaats kwamen. De departementen zijn later gegroepeerd in 22 regio's (zie verderop). Die provincies hebben hun betekenis behouden voor de geografische, culturele, en economische indeling van het land. Deze provincies weerspiegelen de natuurlijke geografische gebieden van Frankrijk en behouden ondanks moderne bestuurlijke centralisatie hun diversiteit. Het hart van Noord-Frankrijk is de provincie Île-de-France. Het gebied wordt omringd door de provincies Champagne en Lotharingen (Lorraine) in het oosten; Artesië (Artois), Picardië, Frans-Vlaanderen en Normandië in het noordoosten en het noorden; Bretagne, Maine en Anjou in het westen; en Touraine, Orléanais, Nivernais en Bourgondië (Bourgogne) in het zuiden. Het verdere zuiden bestaat uit Berry en Bourbonnais. Tussen de Vogezen en de Rijn ligt de Elzas.
Het zuidelijk deel van Centraal-Frankrijk wordt gekenmerkt door de ruwe bergen van het Centraal Massief, één van de belangrijkste natuurgebieden van het land. Het bestaat uit de provincies Marche, Limousin, Auvergne en Lyonnais. De Rhône scheidt het Centraal Massief van de Alpen. De Alpen vormt de bergketen met de hoogste bergen van het land. Ten oosten van de Rhône liggen Savoye, Dauphiné en de Provence. Een deel van de kust van de Provence vormt de zeer toeristische Franse Rivièra. Het zuidwestelijke deel van Frankrijk bestaat uit de kleine Pyreneeën-provincies Languedoc-Roussillon, Foix, Béarn en Frans Navarre en de enorme provincies Gascogne en Guyenne. Deze laatste twee vormen de grote laagvlakte van Aquitanië, die in de stroomgebieden van de westwaarts stromende rivieren Garonne en Dordogne ligt. In het centrale gedeelde van de westkust, tussen het estuarium van de Gironde en de Loire, liggen de provincies Saintonge, Angoumois, Aunis en Poitou.
Rivieren
Er zijn in Frankrijk vele rivieren zoals de Seine die dwars door Parijs stroomt. De langste rivier is de Loire, die met zijn 1012 km geheel door Frans grondgebied stroomt. Een stuk van de Rijn vormt een natuurlijke grens met Duitsland. De Maas en de Schelde ontspringen in Noord-Frankrijk en monden via België en Nederland uit in de Noordzee. De Moezel ontspringt in de Vogezen en stroomt via de Franse noordgrens naar Duitsland, waar die uitmondt in de Rijn. De Rhône ontspringt in Zwitserland en mondt aan de Côte d'Azur uit in de Middellandse Zee. Verder zijn er talloze kleinere rivieren die geheel op Frans grondgebied liggen: de Garonne, de Dordogne, de Saône, de Ardèche, de Somme, de Drance, de Arve, de Giffre, de Lot ...
Belangrijke steden
Op de lijst van wereldsteden staan de volgende Franse steden:
* Parijs, 12 punten
* Lyon, 3 punten
* Marseille, 1 punt
Geschiedenis
Frankrijks culturele identiteit werd rond 50 v.Chr. bepaald door de verovering van het Keltische Gallië door Romeinse legers onder bevel van Julius Caesar. De Latijnse cultuur overleefde de val van het Romeinse Rijk, al ontstond er een door Germanen gedomineerd Frankisch Rijk. Frankrijk kent sinds de deling in 843 van dit rijk en het ontstaan van West-Francië enige bestuurlijke continuïteit met Parijs als machtscentrum en is daarmee de oudste geopolitieke entiteit in Europa. Sinds de Vroege Middeleeuwen is het door de omvang van het grondgebied en van de bevolking altijd een factor van belang geweest in de Europese machtsverhoudingen. Deze prominente rol op het Europese toneel leidde tot vele oorlogen en ging gepaard met de ontwikkeling van een meer centralistische natiestaat dan elders in Europa. Vanaf de Vroegmoderne Tijd had het land ook grote internationale culturele invloed. De landsgrenzen kregen bij de Vrede van Nijmegen in 1678 ongeveer de vorm die ze sinds 1945 weer hebben en vallen grotendeels samen met natuurlijke grenzen. In de 17e, 18e en begin 19e eeuw was Frankrijk de grootste mogendheid op het Europese continent. Begin 19e eeuw ging dit gepaard met spectaculaire veroveringen, die echter tussen 1812 en 1815 weer geheel verloren gingen.
In loop van de 19e eeuw werd Frankrijk overvleugeld door het Britse Rijk als grootste Europese mogendheid en bleef nogal achter in industriële ontwikkeling en bevolkingsgroei bij oude en nieuwe rivalen: de Britten, de Duitsers en de Amerikanen, maar deed wel volop mee in de Europese wedijver in koloniale expansie. Zowel economische als culturele motieven een rol speelden hierin een rol. In de 20e eeuw werd Frankrijk ten gevolge van twee wereldoorlogen, die voor Frankrijk uitliepen op Pyrrusoverwinningen, genoodzaakt vanaf 1945 tussen de twee supermachten een nieuwe rol te zoeken als middelgrote moderne Europese mogendheid zonder koloniale ambities. Dit ging gepaard met aanzienlijke industriële ontwikkeling, een eigen nucleaire afschrikkingsmacht, een leidende rol in het naoorlogse Europese integratieproject en met behoud van een zelfstandige militaire rol, zowel in de eigen postkoloniale invloedssfeer als binnen de NAVO. Van de NAVO is Frankrijk politiek lid, maar vanaf 1966 zonder dat de Franse strijdkrachten deel uitmaakten van de geïntegreerde commandostructuur. (In maart 2009 besloot Frankrijk daarin weer terug te keren.) Het verlies van wereldwijde culturele invloed, vooral ten gevolge van het 'Angelsaksische overwicht', is een bron van nationale zorg.
Politiek en bestuur
Frankrijk is een democratische republiek. De president van de Franse Republiek wordt sinds 2002 voor vijf jaar gekozen (voorheen was dat zeven jaar). De president heeft sinds de invoering van de Vijfde Republiek in 1958 veel macht vergeleken met andere westerse democratieën, omdat die regeringen kan benoemen en ontslaan, en de uitvoerende macht sterk staat tegenover de wetgevende macht. De president heeft geen vertrouwensvotum van het parlement nodig, want hij/zij wordt via landelijke verkiezingen direct gekozen en kan zonder zelf af te treden het parlement voortijdig ontbinden en vervroegde parlementsverkiezingen uitschrijven.
De president heeft nog altijd, samen met de Spaans/Catalaanse bisschop van Urgell, het opperbestuur over het bergstaatje Andorra in de Pyreneeën. Uit dien hoofde draagt hij de uit de middeleeuwen daterende titel 'Prins van Andorra'.
De Franse volksvertegenwoordiging bestaat uit de Assemblée Nationale (577 zetels) en de Senaat.
Sinds 16 mei 2007 is Nicolas Sarkozy president.
Bevolking
Tegen het einde van de jaren '90 waren er 40 Franse steden die meer dan 100.000 inwoners hadden, maar slechts Parijs had er meer dan één miljoen. Ongeveer 75% van de bevolking woont in stedelijke gebieden. Tot het eind van de Tweede Wereldoorlog was de bevolkingsgroei van Frankrijk een van de laagste van Europa, maar in naoorlogse decennia kwam daar verandering in. Frankrijk heeft net als andere Europese landen door de immigratie uit armere landen een grote etnische diversiteit gekregen. Een grote toevloed van hoofdzakelijk Noord-Afrikaanse immigranten heeft een groot effect gehad op diverse Franse steden, in het bijzonder Parijs en Marseille.
Het Frans is de nationale taal van Frankrijk, die bij uitsluiting van alle andere gebruikt wordt voor bestuur en rechtspraak. Er zijn daarnaast een aantal regionale talen en dialecten, maar het gebruik daarvan daalt. Sinds 1994 is er echter een versoepeling opgetreden in het beleid ten aanzien van minderheidstalen, die wettelijk is vastgelegd in de wet-Toubon. Elzassisch, een Duits dialect, wordt gesproken in de Elzas en voor een deel in Lotharingen. Een klein aantal Fransen in Frans-Vlaanderen spreekt Frans-Vlaams, eigenlijk een variant van het West-Vlaams. In het uiterste westen van Bretagne wordt het Bretons nog gesproken, maar in het openbare leven speelt het een verwaarloosbare rol. In het zuiden van Frankrijk worden verschillende varianten van het Occitaans gesproken. Catalaans wordt gesproken in het oostelijke deel van de Pyreneeën, het Baskisch in het westelijke deel van de Pyreneeën, en Corsicaans wordt gesproken op het eiland Corsica.
Het rooms-katholicisme is veruit de grootste godsdienst in Frankrijk, dat op papier door 64% van de bevolking - volgens de website van de Franse katholieke kerk - wordt aangehangen. Verder geeft deze website aan dat slechts 5% daadwerkelijk regelmatig naar de kerk gaat en 50% van de bevolking niet gaat maar toch katholiek is. De op een na grootste groep zijn de niet-gelovigen met 27%. Als gevolg van de immigratie uit Azië, Turkije en Noord-Afrika heeft Frankrijk daarnaast een grote moslimbevolking gekregen: 3 tot 5 miljoen, ongeveer 6%. Er zijn kleinere aantallen protestanten (ongeveer 2%) en joden. De scheiding van kerk en staat werd definitief ingevoerd met de grondwet in 1905.
Cultuur
De Franse cultuur doet zich gelden in de literatuur, architectuur, muziek, film, toneel en beeldende kunst. Er zijn veel schouwburgen, musea en bioscopen. Er worden diverse landelijke en plaatselijke evenementen gehouden.
Het propageren van de Franse taal en cultuur in het land zelf en in de wereld is een serieuze staatszaak. Het Institut de France heeft een coördinerende taak voor alle culturele en wetenschappelijke activiteiten. Eén van de onderdelen van dit instituut is de Académie française, die al sinds 1635 officieel waakt over de zuiverheid van de Franse taal. De 40 leden van dit gezelschap worden 'onsterfelijken' genoemd, en hun benoeming door coöptatie heeft goedkeuring nodig van de President van de Republiek.
Eens in de twee of drie jaar wordt er ergens in de Franstalige wereld een Sommet de la Francophonie gehouden, waarbij vaak de president zelf acte de présence geeft. Het begrip 'Franstalige wereld' wordt hierbij ruim uitgelegd; zo werd conferentie in 2002 in Roemenië gehouden en in 1997 in Vietnam.
Daarnaast zijn er Radio France International, het TV-kanaal TV5 Monde, dat in Nederland gedeeltelijk met Nederlandse ondertiteling is te ontvangen, en de satellietnieuwszender France 24.
In Amsterdam is het Maison Descartes gevestigd, dat op allerlei manieren de Franse cultuur propageert naar het Nederlandse publiek.
De wisselwerking tussen cultuur en politiek wordt in Frankrijk vanzelfsprekender gevonden dan in bijvoorbeeld Nederland. Intellectuelen zijn de afgelopen honderd jaar opgekomen als een serieus genomen maatschappelijke groepering; ook voor hen geldt meer dan in Nederland dat ze in het publieke debat persoonlijk moreel gezag genieten. Toen in 1949 de toneelschrijver en draaideurcrimineel Jean Genet levenslang dreigde te krijgen, werd hem gratie verleend dankzij een petitie aan de president van een groot aantal prominente kunstenaars en schrijvers, op initiatief van Jean Cocteau. Ook wees president De Gaulle eens de suggestie af dat Jean-Paul Sartre gearresteerd moest worden wegens zijn protest tegen de oorlog in Algerije met het argument: 'Voltaire arresteer je niet'. Intellectuelen kunnen soms gesprekspartners van gekozen machthebbers zijn, tot de president toe. Als een schrijver of kunstenaar overlijdt, is het gebruikelijk dat het staatshoofd daar publiekelijk commentaar op levert; politici zouden hun prestige ondermijnen als zij zich onwetend of onverschillig zouden tonen ten aanzien van kunst en cultuur. Het staat ook erg goed om een boek geschreven te hebben, over politiek, over geschiedenis of zelfs met literaire pretenties.
Toen Jacques Attali, een gunsteling van president Mitterrand in 1990 benoemd werd tot president van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, meende hij zich daar te kunnen profileren als schrijver/filosoof, meer dan van als financieel expert.
Officiële feestdagen in Frankrijk
Datum Soort feest Soort feest in het frans
eerste Paasdag Jour de Pàques
Hemelvaartsdag Jour de l'Ascension
eerste Pinksterdag Jour de Pentecôte
1 jan Nieuwjaarsdag Jour de l'An
1 mei Dag van de arbeid Fête de travail
8 mei Feest van de overwinning (Wapenstilstand- 1945)
14 juli Nationale Feestdag Fête Nationale ('quatorze juillet')
15 aug Maria Hemelvaart Marie l'Assomption
1 nov Allerheiligen Toussaint
11 nov Wapenstilstand (1918)
25 dec Kerstfeest(eerste Kerstdag) Noël
(Andere) R.K.-feestdagen
Goede Week Semaine Sainte **
Goede Vrijdag Vendredi-Saint **
8 dec Onbevlekte Ontvangenis Immaculée Conception
*
o In Roussillon (het Franse Catalonië) vinden in de Lijdensweek veel vieringen plaats, zowel in als buiten de kerken. Vooral in Perpignan is de processie op Goede Vrijdag een hoogtepunt.
Locale feestdagen: Daumazan - Ariège - Midi-Pyrénées
Mei Fêtes du Papogay Rieux-Volvestre: Eerste zondag in mei. Een feest dat drie dagen duurt, vrijdag (eind van de middag), zaterdag en zondag. Het hoogtepunt is 's zondags: le tir au Papogay (boogschieten).
24 juni Sint Jansfeest (Saint Jean)Daumazan en omliggende gemeenten Feest, eind juni (in Daumazan op de zaterdagavond, die het meest dichtbij 23/24 juni valt) St. Jan valt op 24 juni; het Sint Jansfeest wordt normaal de avond tevoren gevierd.
Juli Fête locale Saint-Ybars Medio juli
Augustus Fête locale (Saint-Laurent) Carbonne Eerste zondag in augustus:
Augustus Fête locale Montbrun-Bocage Na 15 augustus - zaterdag, zondag, maandag
September Fête locale le Mas-d'Azil Eerste zondag in september. Feest Mas- d'azil
September Fête locale (Saint-Maurice) Mirepoix Derde zondag in september
andere feestdagen (feesten)
21 juni la Fête de la Musique France
Een muziekfeest dat in heel Frankrijk ieder jaar wordt gevierd op de langste dag van het jaar (21 juni), soms enkele dagen eerder of later. In veel gemeenten in Frankrijk wordt een speciale muziekpresentatie gegeven. Vooral in de grote steden, waar op meerdere plaatsen muziek wordt gemaakt, kan dat nog wel eens tot spektakels leiden. Zo heeft men in Parijs eens op de meest bizarre plaatsen gemusiceerd. Niet alleen op pleinen en straten, maar ook in de postkantoren, in hotels, scholen, universiteiten, ziekenhuizen, ja zelfs in de gevangenissen. Tweeëntwintig uur lang veer een peniche (binnenschip, dat in het Nederlands "spits" heet) op de Seine, waarop gemusiceerd werd.
Eten en drinken
De Franse keuken is wereldwijd bekend en geliefd. Er zijn diverse streekgerechten. Franse gerechten zijn o.a. bouillabaisse en cassoulet. De Franse wijn en Franse kaas (wel 400 soorten) zijn erg bekend.
Wetenschap en onderwijs
Institut de recherche pour le développement (IRD) is een Frans onderzoeksinstituut dat zich richt op het verrichten van onderzoek en het aansturen van wetenschappelijke programma's met betrekking tot de relatie tussen de mens en zijn omgeving.
Het onderwijsniveau in Frankrijk is hoog. Er zijn universiteiten in onder andere Parijs, Lyon, Toulouse, Marseille, Bordeaux, Rijsel, Montpellier, Straatsburg, Rennes, Grenoble en Nancy. Onderwijs in Frankrijk begint bij het kleuteronderwijs (écoles maternelles). Verplicht onderwijs is er voor kinderen van 6 tot 16 jaar. Dit bestaat uit het basisonderwijs (école élémentaire) en voortgezet onderwijs (collège). Tot het 15e jaar daarna nog minstens één jaar naar school in het algemeen vormend technisch of beroepsonderwijs. Daarna volgt hoger onderwijs. Vooral de 'Grandes Ecoles', een soort super-universiteiten, zijn zeer competitief van aard; deze zijn in de napoleontische tijd ingesteld met de uitdrukkelijke bedoeling een bestuurlijke elite te creëren.
Sport
Frankrijk is op het gebied van wielrennen, voetbal, rugby en jeu de boules een gerenommeerd land. Bekende Franse sportwedstrijden zijn:
* Roland Garros
* Tour de France
* Parijs-Roubaix
Frankrijk is tevens het thuishonk van parkour en horseball, twee nieuwe sporten met een toenemende populariteit.
Economie
De wijnindustrie is van oudsher een belangrijke industrie in Frankrijk
Frankrijk is één van de belangrijkste economische mogendheden van de wereld en is de initiatiefnemer van de oprichters van de G8, een nog steeds uitbreidend intergouvernementeel forum van rijke industrielanden. De landbouw speelt een grotere rol dan in de economieën van de meeste andere industrielanden, wat gedeeltelijk te verklaren is uit de betrekkelijk lage bevolkingsdichtheid en uit het belang dat aan het platteland wordt toegekend voor de nationale identiteit. Een groot deel van de waarde van totale landbouwuitvoer komt uit vee voort (vooral rundvee, varkens, gevogelte en schapen). De bergstreken en Noordwest-Frankrijk zijn de belangrijkste veegebieden. De belangrijke gewassen van het land zijn tarwe, suikerbieten, graan, gerst en aardappels. In het noordwesten is het ideaal om vroeg in het jaar groenten te kweken, vanwege het zachte klimaat. De grond in het Centraal Massief is minder vruchtbaar. Fruitteelt is belangrijk in het zuiden. Frankrijk is een van de belangrijkste producenten van wijn in de wereld. De bekendste wijngaarden zijn in Bourgondië, Champagne, de valleien van de Rhône en van de Loire en het gebied van Bordeaux. De centra van de wijnhandel zijn Bordeaux, Reims, Dijon en Cognac.
Belangrijke industrieën van Frankrijk zijn machines, chemische producten, auto's, metalen, vliegtuigen, elektronische apparatuur en voedsel (vooral Franse kaas). De geavanceerde technologische industrieën groeien eveneens.
Het toerisme is een belangrijke economische sector vooral het zuiden de Côte d'Azur aan de Middellandse Zee. Andere bekende toeristenregio's zijn Normandië en Bretagne in het Noorden en de Provence in het Zuiden. Ook de Franse Alpen en Dordogne en kastelen van de Loire zijn geliefd bij toeristen.
Parijs is beroemd vanwege zijn luxegoederen. Naast Parijs zijn de belangrijkste industriële steden Metz en Straatsburg in het noordoosten; in het noorden Robaais (Roubaix) en Rijsel; in het zuidoosten Lyon en Grenoble; in het zuiden Marseille, Toulouse, Nice en Nîmes; in het westen Bordeaux en Nantes.
Meer dan de helft van de handel vindt plaats met andere leden van de Europese Unie. Japan, de Verenigde Staten en China zijn ook belangrijke handelspartners. De belangrijkste uitvoerproducten zijn machines en vervoersapparatuur, chemische producten, levensmiddelen, landbouwproducten, ijzer- en staalproducten, textiel en kleding. Belangrijke invoerproducten zijn ruwe olie, machines en apparatuur, landbouwproducten, chemische producten en ijzer- en staalproducten. Kernenergie levert 75% van alle elektriciteit op uit Frankrijk. Anders dan in veel andere westerse landen is dit nauwelijks omstreden; vermindering van de afhankelijkheid van import van olie, waarvan Frankrijk zelf niets heeft, wordt heel belangrijk gevonden. De belangrijkste havens zijn Rouen, Le Havre, Cherbourg, Brest, Saint-Nazaire, Nantes, Bordeaux, Toulon, Duinkerke en Marseille.
Frankrijk heeft een uitgebreid spoorwegnet, waaronder een netwerk van hogesnelheidslijnen voor de TGV dat zich sinds 1981 vanuit Parijs in alle windrichtingen en ook naar het buitenland vertakt. Via de Kanaaltunnel is er ook een spoorverbinding met Groot-Brittannië.
De overheid had voorheen meerderheidsaandelen in vele handelsbanken, enkele industrieën en het telefoonsysteem. Er is recente beweging naar privatisering geweest, hoewel de energieproductie, openbaar vervoer en de defensie-industrieën nog door de overheid gecontroleerd worden.
Klimaat
Het klimaat varieert aanzienlijk. Er zijn drie verschillende klimaatzones.
* Vochtig zeeklimaat; met vaak frisse zomers bijvoorbeeld ten westen van de lijn Bayonne-Rijsel
* Semi-landklimaat of tussenliggend klimaat met strenge winters en warme zomers. Bijvoorbeeld in de Elzas, Lotharingen, langs het Rhônedal en in de gebergten (Alpen, Pyreneeën, Centraal Massief)
* Mediterraan klimaat met zachte winters en hete zomers in het zuiden van Frankrijk.
Natuur
Frankrijk is na Rusland en Oekraïne het op twee na grootste land van Europa en, naar West-Europese begrippen, tamelijk dunbevolkt; de bevolkingsdichtheid is ca. 1/4 van die van Nederland. Er is veel natuurschoon in een enorm afwisselend landschap, met veel verschillende klimaten en subklimaten. Frankrijk is een geliefd vakantieland voor de Fransen zelf en voor veel buitenlandse toeristen. In de Alpen, de Pyreneeën en het Centraal Massief wordt veel geskied.
In bijna alle departementen zijn er diverse natuurgebieden met nationale parken zoals: Armorique (regionaal natuurpark), Camargue, Nationaal park Les Écrins, Grands Causses (regionaal natuurpark), Monts d'Ardèche, Nationaal Park Cevennen, Nationaal park Mercantour, Parc National de la Vanoise, Verdon (regionaal natuurpark).
(Bron=wikipedia)